Satış fiyatınızı her ay gözden geçirirsiniz; peki alış fiyatlarınızı? Tedarikçi zamları genelde fatura üzerinde sessizce gelir. Birkaç yüzde puanlık artışlar tek tek fark edilmez, ama yıl sonunda brüt kârınızın önemli bir kısmını götürebilir. Bu yazıda bir tedarikçinin gerçekte ne kadar zam yaptığını nasıl ölçeceğinizi anlatıyoruz.
Temel yöntem: ilk ve son alım
Her ürün için dönemdeki ilk ve son alımın birim fiyatını karşılaştırın. Birim fiyat, iskonto düşülmüş ve KDV hariç net tutarın miktara bölünmesiyle bulunur. Tedarikçinin genel zammı ise ürünlerin değişiminin alış tutarıyla ağırlıklı ortalamasıdır: 2 bin liralık bir kalemdeki %50 artış, 200 bin liralık ana ürününüzdeki %8 artıştan daha az önemlidir.
Ölçümü bozan üç tuzak
1. Bedelsiz ve mal fazlası satırlar
"10 alana 1 bedava" kampanyasında bedava gelen mal faturada ayrı bir satır olarak ve neredeyse sıfır tutarla görünür. Bu satırı "ilk alım" sayarsanız birim fiyat 0,09 lira çıkar ve sonraki normal alım yüz binlerce yüzde "zam" gibi görünür. Net tutarı liste fiyatının çok altında kalan satırları hesaptan çıkarın.
2. Birim çevrim katsayısının değişmesi
Bir ürün "koli" birimiyle alınıyor ve koli başta 1 adet, sonradan 72 adet olarak tanımlanmış olabilir. Ana birime çevirerek karşılaştırırsanız fiyat 72 kat düşmüş gibi görünür. Karşılaştırmayı faturadaki satır biriminde yapın; ürün birden çok birimle alınıyorsa en çok tutar alınan birimi esas alın.
3. Yanlış girilmiş tek bir satır
Miktarı yanlış birimde girilmiş tek bir fatura satırı (örneğin 40 kilo yerine 1 kilo) fiyatı 40 kat şişirir. İlk ya da son alım o satıra denk gelirse bütün ölçüm bozulur. Ürünün fiyat medyanından 5 kattan fazla sapan satırları "şüpheli" sayıp hesap dışında bırakın ve kaç satır dışarıda kaldığını ayrıca gösterin.
Sonucu nasıl kullanmalı?
- Ağırlıklı zam oranını satış fiyatı güncellemenizle kıyaslayın; alış sizden hızlı artıyorsa marjınız eriyordur.
- Aynı ürünü birden fazla tedarikçiden alıyorsanız zam oranlarını yan yana koyun.
- Zammın hangi ürünlerde yoğunlaştığına bakın; pazarlığı genel orandan değil, o ürünlerden başlatın.
Rapor App'in Tedarikçi Performansı raporu her tedarikçi için dönem içi alış fiyatı değişimini bu yöntemle hesaplar; tedarikçiye tıklayınca ürün başına ilk ve son fiyat açılır.
Sık sorulan sorular
Tedarikçi zammı nasıl ölçülür?
Her ürün için dönemdeki ilk ve son alımın birim fiyatı (iskonto düşülmüş, KDV hariç) karşılaştırılır. Tedarikçinin genel zammı, ürün değişimlerinin alış tutarıyla ağırlıklı ortalamasıdır.
Fiyat karşılaştırması neden satır biriminde yapılmalı?
Ürünün birim çevrim katsayısı (ör. bir kolinin kaç adet olduğu) zamanla değiştirilmiş olabilir. Ana birime çevirerek karşılaştırmak bu durumda fiyatı kat kat düşmüş ya da artmış gösterir.
Hatalı fatura satırları ölçümü nasıl bozar?
Miktarı yanlış birimle girilmiş tek bir satır birim fiyatı onlarca kat şişirebilir. Ürünün fiyat medyanından 5 kattan fazla sapan satırları hesap dışında bırakmak ölçümü güvenilir kılar.
Yazıdaki rakamlar yöntemi anlatmak için hazırlanmış örneklerdir; gerçek bir işletmenin verisi değildir.
