Her işletmenin deposunda bir köşe vardır: bir zamanlar "iyi fiyata aldık" denilen, sonra unutulan mallar. Muhasebe açısından bunlar hâlâ varlıktır; ama nakit akışı açısından kilitli paradır. Bu yazıda, Logo'daki stok ve satış hareketlerinden yola çıkarak ölü stoğu nasıl tespit edeceğinizi ve ne yapacağınızı üç adımda anlatıyoruz.
Ölü stok nedir, neden "ürün" değil "ürün × şube" bakılmalı?
En basit tanımıyla ölü stok, elinizde olan ama belirli bir süredir satılmayan maldır. Burada sık yapılan hata, ürüne şirket genelinde bakmaktır. Bir ürün Kadıköy şubesinde her gün satılırken Bornova'da altı aydır rafta bekliyor olabilir. Şirket toplamında "satılıyor" görünür; oysa Bornova'daki stok ölüdür ve oradaki para kilitlidir.
1. Adım: Devir oranıyla adayları çıkarın
"Hiç satmayanı" bulmak kolaydır; asıl zor olan çok az satanı ayırt etmektir. Bunun için dönem satışını elinizdeki stokla kıyaslayan basit bir oran kullanın:
Devir oranı = Dönem satışı ÷ (Dönem satışı + Mevcut stok)
Oran %10'un altındaysa o ürün, o şubede, elindekinin onda birinden azını satmış demektir. Son üç ayı dönem alırsanız, %10'un altındaki satırlar ciddi aday listenizdir.
2. Adım: Adetle değil, bağlı tutarla sıralayın
Listeyi adetle sıralarsanız 500 adetlik bir kalem ucuz ambalaj malzemesi en üste çıkar. Oysa önemli olan kilitli paradır. Her satır için stok miktarını son alış fiyatıyla çarpın ve en çok parayı bağlayandan başlayın.
Grafikte dikkat edilmesi gereken bir nokta var: "Hiç satılmamış" en kötü durumdur ve listenizin en üstünde olmalıdır. Bazı raporlar son satış tarihi boş olduğu için bu ürünleri sıralamada en sona atar; raporu kullanırken bunu mutlaka kontrol edin.
3. Adım: Her satır için bir aksiyon seçin
| Durum | Önerilen aksiyon |
|---|---|
| Başka şubede aynı ürün satılıyor | Şubeler arası transfer. Nakde en hızlı dönen yol. |
| Hiçbir şubede satılmıyor, raf ömrü var | Kampanya / paket satış. Çok satan bir ürünün yanına ekleyin. |
| Tedarikçiye iade mümkün | İade ya da takas. Özellikle yeni sezon öncesi. |
| Hâlâ düzenli sipariş veriliyor | Siparişi durdurun. Ölü stoğu büyüten en sık neden budur. |
Özet
- Ölü stoğu ürün × şube düzeyinde arayın.
- Devir oranı %10'un altındakileri aday listesine alın.
- Bağlı tutara göre sıralayın; hiç satılmamışlar en üstte olsun.
- Her satır için tek bir aksiyon seçin: transfer, kampanya, iade ya da sipariş durdurma.
Rapor App'in Stok Optimizasyonu ekranı bu üç adımı otomatik yapar: hareketsizlik süresine, şubeye ve ürün grubuna göre bağlı değeri gösterir, satıra tıklayınca şube dağılımını açar.
Sık sorulan sorular
Ölü stok nedir?
Elinizde bulunan ama belirli bir süredir (örneğin son üç ay) hiç satılmayan ya da çok az satılan maldır. Muhasebede varlık görünür, ancak nakit akışı açısından kilitli paradır.
Ölü stok nasıl hesaplanır?
Her ürün ve şube için devir oranı = dönem satışı ÷ (dönem satışı + mevcut stok) hesaplanır. Oranı %10'un altında kalan satırlar adaydır; bunlar stok miktarı × son alış fiyatıyla bulunan bağlı tutara göre sıralanır.
Ölü stoğu azaltmanın en hızlı yolu nedir?
Aynı ürün başka bir şubede satılıyorsa şubeler arası transfer en hızlı ve en ucuz yoldur. Satılmıyorsa kampanya, paket satış ya da tedarikçiye iade değerlendirilir; hâlâ sipariş veriliyorsa sipariş durdurulur.
Yazıdaki rakamlar yöntemi anlatmak için hazırlanmış örneklerdir; gerçek bir işletmenin verisi değildir.
